Bir aktüatör, bir enerji türünü başka bir enerji türüne dönüştürebilen bir dönüştürücü (transdüser) çeşididir. Enerji; elektrik akımından, hidrolik veya pnömatik basınçtan gelebilir.
Bir motor, elektriği veya yakıtı dairesel harekete dönüştüren bir aktüatöre örnektir. Öte yandan bir lineer aktüatör, dönme hareketinin enerjisini doğrusal harekete çevirir. Piyoelektrik aktüatörler, lineer aktüatör türlerinden birine örnektir. Bu cihazlar, mikro ve mini aktüatörler kadar küçük ya da ağır hizmet aktüatörleri örneğinde olduğu gibi çok büyük olabilir.
Uçak Kanat Flaplarında Lineer Aktüatörler
Uçak otomasyonu, kanat flapları için kullanılır. Flaplar, sabit kanatlı uçakların kanatlarının arka kenarına menteşelerle monte edilir. İşlevleri üç yönlüdür:
1. Stall hızını azaltmak.
2. Alçalma açısını artırmak.
3. Uçağın yunuslama (pitch) açısını azaltmak. İniş sırasında bu, pilotun uçağın burnu üzerinden piste olan görüşünü iyileştirir.
İniş Takımları
İniş takımlarının düzgün çalışması için bir dizi farklı lineer aktüatörün çalışması gerekir. Önce, iniş takımını tutan kapının açılması gerekir; bu işlem lineer aktüatörlerle yapılır. Ardından, uçak konumdayken iniş takımının kendisi aktüatörlerle aşağı indirilmelidir.
Ters İtişte Lineer Aktüatörler
Teker koyar koymaz, uçağın gerekli yavaşlamasını sağlamak için ters itiş kullanılır. Burada uçağın egzozunun sağladığı kuvvet, hareket yönünün tersine, öne doğru yönlendirilir. Pervaneli uçaklar, uçuşta ters itiş üretmek için lineer aktüatörleri de kullanabilir. Bu, hızlı yavaşlamaya, çabuk hız değişikliklerine ve dik dalışlarda karşılaşılan hız birikiminin kontrolüne olanak tanır.
Mini aktüatörler ve Model Uçaklar
Mini aktüatörler ve hatta mikro aktüatörler, uzaktan kumandalı model uçaklarda kullanılır. Çok küçük modeller için (toplam uçuş ağırlığı 10 gramdan az), kompakt boyutları, düşük güç tüketimleri ve diğer çözümlere kıyasla daha az ağırlık getirmeleri nedeniyle aktüatörler tek uygulanabilir çözümdür. Mini aktüatörler, uzaktan kumandalı uçaklarda kanatçık (aileron) kontrolü ve yönlendirme uygulamaları için idealdir.Yukarıdakilerin tüm prensipleri, bir oyuncak konteyner kamyonun kasasının bir lineer aktüatör kullanılarak nasıl yükseltilip alçaltıldığını gösteren bu videoda örneklenmiştir.
Bir lineer aktüatör kullanmak, hem güvenilir hem de dayanıklı, optimum performans sağlayabilir. Güncel lineer aktüatörler, yüksek kaldıraçlı bir bilyalı somun ve vida kullanır ve yüzde 90’ın üzerinde verim sunar. Bunu, tipik olarak yüzde 20 ile 70 arasında verim sunan klasik Acme dişli vida tasarımıyla karşılaştırın. Bu güç, uygulanan kuvvete göre nispeten küçük boyut ve güç ile kontrol açısından esneklik, lineer aktüatörleri havacılık kontrol sistemlerine güçlü bir katkı haline getirir.